Διαχείριση Χρόνιου Πόνου

 

Σύντομη ιστορική αναδρομή στον πόνο

_____

Αναφορές στον πόνο υπάρχουν ακόμη από τον Όμηρο, ο οποίος μίλησε για τον πόνο τον 8ο αιώνα π.Χ. Ο Ιπποκράτης  περιέγραψε τον πόνο με περισσότερες λεπτομέρειες τον 5ο αιώνα πΧ. Ο πατέρας της Ιατρικής έλεγε ότι «Για κάθε πράγμα που μεταβάλλεται σε σχέση με την φύση του και καταστρέφεται, προκύπτει πόνος». Ο Ιπποκράτης πίστευε στη θεωρία της θεραπείας του πόνου με τα αντίθετα, δηλαδή για παράδειγμα, σ’ένα άτομο εκ φύσεως ζεστό, που έχει αρρωστήσει λόγω κρύου, το ζεστό θα πρέπει να είναι η θεραπεία του. Οι θεωρίες του Ιπποκράτη εξαπλώθηκαν στην Ελλάδα και σιγά σιγά στο γνωστό τότε κόσμο. Σταδιακά, οι γνώσεις για τον πόνο, τα αίτια του και τη θεραπεία του αναπτύχθηκαν ανά τους αιώνες και με την πρόοδο της Ιατρικής αλλά και των διαθέσιμων μέσων αξιολόγησης, σήμερα γνωρίζουμε πολλά περισσότερα για αυτόν. Τις τελευταίες δεκαετίες σημαντικό είναι το έργο του Καθηγητή Melzack, ο οποίος αναφέρθηκε στη θεωρία ελέγχου της πύλης του πόνου (Gate Pain Control Theory) το 1965 [1] και στη θεωρία της νευρωνικής μήτρας (neuromatrix) το 1996 [2]. Σήμερα, γνωρίζουμε για τη σημαντικότητα του εγκεφάλου στην επεξεργασία και στην κατανόηση των μηνυμάτων που έρχονται από την περιφέρεια και την ικανότητα του εγκεφάλου να δημιουργεί αντιδράσεις σε αυτά τα μηνύματα (π.χ. κίνηση απομάκρυνσης του χεριού μας όταν αυτό καίγεται στη φωτιά). Ο Melzack αναφέρει ότι στη δημιουργία του χρόνιου πόνου συμβάλλουν πολλοί παράγοντες, μεταξύ αυτών είναι η κορτιζόλη, ορμόνες που σχετίζονται με το φύλο, γενετικοί προδιαθεσικοί παράγοντες και ψυχολογικές πιέσεις [2,3,4].

 

Ο ορισμός του πόνου

_____

Η Διεθνής Ένωση Μελέτης του Πόνου (International Association for the Study of Pain- IASP) ορίζει ως πόνο «μια δυσάρεστη αισθητική και συναισθηματική εμπειρία, σε συνδυασμό με πραγματική ή δυνητική βλάβη των ιστών ή περιγράφεται με τους όρους μιας τέτοιας βλάβης» [5]. Από τον ορισμό, αυτό γίνεται αντιληπτό ότι ο πόνος είναι μια προσωπική πραγματικότητα για τον άνθρωπο που τον αισθάνεται και τον περιγράφει. Ο πόνος είναι λοιπόν ένα υποκειμενικό φαινόμενο που ο κάθε άνθρωπος μπορεί να τον νιώθει και να τον περιγράφει διαφορετικά. Οι μορφές του μπορεί να έχουν τόσο αισθητικό, όσο και συναισθηματικό υπόβαθρο. Με βάση τον παραπάνω ορισμό, ο πόνος μπορεί να οφείλεται τόσο σε πραγματική βλάβη των ιστών, όσο και σε πιθανή βλάβη των ιστών. Για να καταλάβουμε καλύτερα την τελευταία φράση είναι σημαντικό να καταλάβουμε τη διαφορά μεταξύ του οξέος και του χρόνιου πόνου.

 

Οξύς και χρόνιος πόνος

_____

Ο οξύς πόνος είναι η προειδοποίηση του οργανισμού ότι κάτι έχει συμβεί σε αυτόν, όπως ένας τραυματισμός. Είναι λοιπόν μια φυσιολογική αντίδραση που έχει σκοπό να προστατεύσει τον οργανισμό και που κρατάει την περίοδο μέχρι να θεραπευτεί ο τραυματισμός. Αυτή η περίοδος της θεραπείας, συνήθως διαρκεί μέχρι τρεις μήνες και ο οξύς πόνος φεύγει. Ο χρόνιος πόνος είναι ο πόνος που κρατάει πάνω από τρείς μήνες, αν και κάποιοι μελετητές θεωρούν ότι το διάστημα αυτό είναι πάνω από έξι μήνες.

 

Ο χρόνιος πόνος μπορεί να είναι συνεχής ή διακοπτόμενος. Μπορεί να είναι το αποτέλεσμα ενός γνωστού αιτίου, όπως ένας τραυματισμός ή μια πάθηση αλλά μπορεί να είναι και αγνώστου αιτιολογίας. Συχνά στο χρόνιο πόνο το αίτιο που τον προκάλεσε έχει παρέλθει, αλλά ο οργανισμός εξακολουθεί να στέλνει σήματα κινδύνου. Όταν ο πόνος επιμένει, μπορεί να νιώσετε ότι σας καταστρέφει τη ζωή και ότι δεν προσφέρει κάτι [6]. Παρόλα αυτά ακόμα και ένας χρόνιος "κακός" πόνος δείχνει ότι ο εγκέφαλος έχει για κάποιο λόγο καταλήξει στο συμπέρασμα ότι υπάρχει κίνδυνος [6]. Στην περίπτωση του χρόνιου πόνου το σήμα κινδύνου που στέλνεται δε σημαίνει ότι άμεσα το σώμα απειλείται και ότι υπάρχει “κίνδυνος” αλλά σημαίνει ότι υπάρχει πρόβλημα στην επεξεργασία του πόνου. Το σημαντικό είναι να βρεθεί το αίτιο που κάνει τον εγκέφαλο να πιστεύει ότι υπάρχει πρόβλημα [6] δηλαδή που έχει γίνει λάθος στην επεξεργασία του πόνου. Η ύπαρξη του χρόνιου πόνου δεν είναι κατά κανόνα μια εμπειρία που προκαλεί αναπηρία αλλά συχνά οι αντιδράσεις στην ύπαρξη του χρόνιου πόνου μπορούν να συμβάλλουν στην πρόκληση αναπηρίας [7]. Μια τέτοια αντίδραση είναι συχνά το συναίσθημα της κινδυνολογίας που οδηγεί στην αποφυγή δραστηριοτήτων. Με την πάροδο του χρόνου η αποφυγή δραστηριοτήτων και η αναπηρία που προκαλεί οδηγούν στη μείωση του επιπέδου αντοχής στον πόνο με αποτέλεσμα να βιώνετε περισσότερο πόνο [8].

 

 

Ο πόνος στο Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης και η ποιότητα ζωής

_____

Γίνεται αντιληπτό ότι η εμπειρία του πόνου μειώνει την ποιότητα ζωής του ατόμου, μπορεί να περιορίσει τις εξόδους του και να οδηγήσει στην απομόνωση και σε κάποιες περιπτώσεις και στην κατάθλιψη. Ο πόνος συχνά δεν επιδρά μόνο στο άτομο που τον αισθάνεται αλλά και στο οικογενειακό και φιλικό του περιβάλλον.

 

Το Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης (ΣΧΚ) συχνά συνοδεύεται από πόνο στις αρθρώσεις και στους μύες καθώς και από πονοκεφάλους [9]. Συμπτώματα πόνου μπορούν να εμφανιστούν σε ποσοστό άνω του 90% των ατόμων με ΣΧΚ [10]. Μελέτη έχει δείξει ότι τα άτομα με ΣΧΚ έχουν χαμηλότερα επίπεδα αντοχής στον πόνο από ότι υγιή άτομα [11]. Μελέτες έδειξαν ότι στο ΣΧΚ υπάρχει το συναίσθημα της κινδυνολογίας καθώς και η κατάθλιψη, που επηρεάζουν την εμφάνιση του πόνου [12].

 

Για την αντιμετώπιση του πόνου στο ΣΧΚ είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αντιληφθεί ο ασθενής το βιοψυχοκοινωνικό μοντέλο της εμφάνισης του. Αυτό γίνεται με εκπαίδευση του ασθενούς [13]. Έρευνα έχει δείξει ότι η εκπαίδευση της φυσιολογίας του πόνου σε άτομα με ΣΧΚ μείωσε την κινδυνολογία και ως συνέπεια την ύπαρξη του πόνου [13]. Ο πόνος που αισθάνεται ένα άτομο με ΣΧΚ μπορεί να αυξηθεί μετά την άσκηση. Είναι, έτσι, ιδιαίτερα σημαντικό να συμβουλεύει ο θεραπευτής τη σωστή δοσολογία άσκησης, η οποία δε θα αυξήσει τα σύμπτωματα τόσο της κόπωσης όσο και του πόνου. Για τον λόγο αυτό ο θεραπευτής ΠΡΕΠΕΙ να είναι ειδικός με εκπαίδευση στη Θεραπεία Βαθμιαίας Άσκησης και στο Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης ή χρόνια κόπωση από άλλα αίτια. Αυτό συμβουλεύει και το Εθνικό Ινστιτούτο Αριστείας για την Υγεία και τη φροντίδα, του Ηνωμένου Βασιλείου [14].

 

Κατά το πρόγραμμα της Θεραπείας Βαθμιαίας Άσκησης η αντιμετώπιση του πόνου είναι σημαντικό στοιχείο. Η χορήγηση της σωστής δόσης και του είδους των ασκήσεων χωρίς την πρόκληση επιπλέον συμπτωμάτων πόνου, είναι προϋπόθεση για τη βελτίωση της κατάστασης του ασθενούς. Η εκπαίδευση, η εξειδίκευση και τα χρόνια κλινικής εμπειρίας της Δρ. Μιχαηλίδου στη χρήση της Θεραπείας Βαθμιαίας Άσκησης στο Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης και στη χρόνια κόπωση γενικότερα, αποτελούν σημαντικούς παράγοντες για να μπορεί να βοηθήσει αποτελεσματικά τα άτομα με τις παθήσεις αυτές.  

 

 

Βιβλιογραφία

_____

  1. Melzack R, Wall PD. Pain Mechanisms: A new theory. Science, New Series 1965;15(3699):971-979.

  2. Melzack R. Gate Control Theory. On the Evolution of Pain Concepts. Pain Forum 1996;5(1):128-138.

    1. Melzack R. From the gate to the neuromatrix. Pain 1999;Suppl 6:S121-6.

  3. Melzack R. Pain and the neuromatrix in the brain. J Dent Educ 2001;65(12):1378-1382.

  4. http://www.iasp-pain.org/Taxonomy?navItemNumber=576#Pain

  5. Butler D, and Moseley L. Explain pain. Second Edition. Noigroup Publications for NOI Australia, Pty Ltd. 2013.

  6. McCracken L, Carson J, Eccleston C, Keefe F. Acceptance and change in the context of chronic pain. Pain, 2004;4–7. DOI: 10.1016/j.pain.2004.02.006

  7. Leeuw M, Goossens M, Linton S et al. The fear-avoidance model of musculoskeletal pain: current state of scientific evidence. Journal of Behavioral Medicine. 2007;30(1): 77-94.

  8. Afari N, Buchwald D. Chronic fatigue syndrome: a review. American Journal of Psychiatry, Am J Psychiatry 2003; 160:221–236.

  9. Nijs J, Crombez G, Meeus M, et al. Pain in Patients with Chronic Fatigue Syndrome: Time for Specific Pain Treatment? Pain Physician 2012; 15:E677-E686.

  10. Meeus M, Nijs J, Huybrechts S, Truijen S. Evidence for generalized hyperalgesia in chronic fatigue syndrome: A case control study. Clin Rheumatol 2010; 29:393-398.

  11. Meeus M, Nijs J, Van Mol E, Truijen S, De Meirleir K. Psychological determinants of chronic musculoskeletal pain and daily functioning in chronic fatigue syndrome. Clin Rheumatol 2012; 31:921-929.

  12. Meeus M, Nijs J, Van Oosterwijck J, et al. Pain physiology education improves pain beliefs in patients with Chronic Fatigue Syndrome compared to pacing and self-management education: A double-blind randomized controlled trial. Arch Phys Med Rehabil 2010; 91:1153-1159.

  13. NICE, Clinical Guideline 53. Chronic fatigue syndrome/myalgic encephalomyelitis (or encephalopathy). Diagnosis and management of CFS/ME in adults and children, 2007.

Copyright © 2016 by Christina Michailidou. All rights reserved.