Άλλες περιπτώσεις κόπωσης

Η επίμονη κόπωση μπορεί να παρουσιαστεί και σε περιπτώσεις όπου δεν οφείλεται σε κάποια παθολογική κατάσταση και δεν είναι αγνώστου αιτιολογίας. Τέτοιες περιπτώσεις είναι το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης (burnout), το σύνδρομο υπερπροπόνησης, το μυοπαθητικό σύνδρομο του κουρασμένου αθλητή και η εποχιακή κόπωση. 

Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης

_____

Το σύνδρομο της επαγγελματικής εξουθένωσης, όπως λέει και η ονομασία του, είναι ένα σύνδρομο με χαρακτηριστικά σωματικής και συναισθηματικής εξάντλησης που έχουν σχέση με την εργασία. Πρωτοδιαγνώστηκε τη  δεκαετία του '70 και έχει περιγραφεί ως η μη ικανότητα της συναισθηματικής αντιμετώπισης του άγχους εργασίας, ειδικά όταν αυτό είναι αποτέλεσμα μακροχρόνιας κατάστασης [1-3].Το σύνδρομο ξεκινάει με μια σταδιακή απώλεια του ιδεαλισμού, της επιχειρηματικότητας, της ενέργειας αλλά και των στόχων της εργασίας και αυτά οδηγούν στο να υπερφορτώνεται συναισθηματικά το άτομο και τελικά να εξαντλείται [4].

Οι σωματικές διαταραχές που μπορεί να αναπτυχθούν είναι διαταραχές της όρεξης, κόπωση, πονοκέφαλοι, τρόμος, αίσθημα πνιγμονής, προβλήματα με το δέρμα και άλλα. Πέρα από τις ψυχικές διαταραχές που αναπτύσσονται, όπως απάθεια, ανησυχία, απώλεια κινήτρων, αίσθημα αναποτελεσματικότητας και κατάθλιψη, εμφανίζονται και συμπεριφορικές διαταραχές όπως εκνευρισμός, εκρήξεις θυμού, καχυποψία, επιθετικότητα, κοινωνική απόσυρση και άλλα. [2]. Το άγχος μπορεί να επηρεάσει ακόμα την αντίληψη, τη σκέψη και τη μάθηση.

Έτσι το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης είναι μια κατάσταση ψυχικής και σωματικής εξάντλησης που προκαλείται από την επαγγελματική ζωή ενός ατόμου. Παρατηρήθηκε αρχικά σε επαγγελματίες υγείας, όπως ιατρικό [5] και νοσηλευτικό [2] προσωπικό. Τα τελευταία χρόνια έχει διαπιστωθεί η ύπαρξή του και σε άλλα επαγγέλματα υγείας, όπως στους φυσικοθεραπευτές [1] αλλά και σε επαγγελματίες στα συστήματα πληροφορικής [3], σε δασκάλους [6] και άλλους επαγγελματίες. Εκτεταμένες μελέτες γίνονται τα τελευταία χρόνια στην εμφάνιση του συνδρόμου επαγγελματικής εξουθένωσης που παρατηρείται στους αθλητές υψηλού επιπέδου, όπου σε αυτή την περίπτωση είναι γνωστό ως σύνδρομο αθλητικής εξουθένωσης [7,8].

Η σωματική και η ψυχολογική υποστήριξη είναι σημαντικά για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων και των συνεπειών του συνδρόμου αυτού, με σκοπό την αποκατάσταση των ασθενών και την επαναφορά της ποιότητας της ζωής τους. 

Το σύνδρομο της υπερπροπόνησης

_____

Το σύνδρομο της υπερπροπόνησης μπορεί να εμφανιστεί συχνά στους αθλητές. Προέρχεται από τη διαδικασία της υπερβολικής προπόνησης που διαρκεί εβδομάδες ή μήνες σε αθλητές, κυρίως, υψηλών επιδόσεων και περιλαμβάνει ένα σύνολο από συναισθηματικά, συμπεριφορικά και φυσικά συμπτώματα [9]. 

Οι αθλητές εμφανίζουν μερικά ή πολλά απά τα χαρακτηριστικά συμπτώματα του συνδρόμου όπως:

  1. επίμονη κόπωση,

  2. “βαριά πόδια”,

  3. αύξηση καρδιακών παλμών στο ξύπνημα,

  4. επώδυνοι μύες,

  5. συχνές λοιμώξεις,

  6. απώλεια βάρους,

  7. έλλειψη κινήτρων, μειωμένη απόλαυση της άσκησης,

  8. διαταραχές ύπνου,

  9. κατάθλιψη / αλλαγές διάθεσης,

  10. αυξημένη προσπάθεια κατά την άσκηση χωρίς αύξηση της απόδοσης,

11. συχνές λοιμώξεις [10],

12. αλλαγές στις αιματολογικές και ουρικές εξετάσεις καθώς και στον καρδιακό παλμό και την πίεση.

Το σύνδρομο υπερπροπόνησης είναι λοιπόν η απάντηση του σώματος στην ανικανότητά του να προσαρμοστεί στην αθροιστική κούραση που είναι αποτέλεσμα της καθημερινής έντονης προπόνησης, η οποία δεν ισορροπείται με επαρκή ανάπαυση [9]. Το σύνδρομο υπερπροπόνησης θα χρειαστεί ανάπαυση και σταδιακή επιστροφή στο άθλημα.  Όσο μεγαλύτερη χρονικά ήταν η υπερπροπόνηση, τόσο μεγαλύτερη είναι και η ανάγκη για ξεκούραση. Το σύνδρομο της υπερπροπόνησης μπορεί να οδηγήσει στην εμφάνιση του συνδρόμου αθλητικής εξουθένωσης, εάν δεν αντιμετωπιστεί σωστά και εγκαίρως. 

Μυοπαθητικό Σύνδρομο του Κουρασμένου Αθλητή

_____

Το μυοπαθητικό σύνδρομο του κουρασμένου αθλητή μπορεί να είναι η αιτία που κάποιοι αθλητές εμφανίζουν χρόνια κόπωση και μειωμένη απόδοση στην άσκηση. Αυτοί μπορεί να έχουν:

  1. ιστορικό πολλών ετών με υψηλό όγκο της άσκησης,

  2. χρόνια κόπωση, αλλά επίσης και μια κλινική εικόνα που κυριαρχείται από μυϊκά προβλήματα, όπως συμπτώματα δυσκαμψίας, μυϊκή ευαισθησία, μυϊκές κράμπες,

  3. η κατάστασή τους δεν ταιριάζει στην εικόνα των παραπάνω αναφερόμενων αιτιών για χρόνια κόπωση,

  4. δεν πληρούν τα κριτήρια για το σύνδρομο χρόνιας κόπωσης και

  5. έχουν συχνά συμβουλευτεί πολλούς κλινικούς γιατρούς και δεν τους έχει δοθεί διάγνωση.

Εποχιακή Κόπωση (seasonal affective disorder - SAD)

_____

H εποχιακή κόπωση είναι γνωστή ως εποχιακή συναισθηματική διαταραχή και είναι μια πάθηση στην οποία υπάρχει συνδυασμός βιολογικών διαταραχών και διαταραχών διάθεσης με εποχιακό πρότυπο. Εμφανίζεται κυρίως το φθινόπωρο και το χειμώνα αν και θα μπορούσε να εμφανιστεί σε κάθε εποχή του έτους. Όταν εμφανιστεί μπορεί να διαρκέσει εώς για το 40% του έτους και έτσι θεωρείται μια σημαντική κατάσταση. 

Ο πιο βασικός βιολογικός μηχανισμός που ενοχοποιείται για την ενδεχόμενη εμφάνισή του είναι οι μεταβολές στον κιρκάδιο ρυθμό, ο οποίος μπορεί να είναι πιο αργός ή πιο γρήγορος [11].

 Άλλοι μηχανισμοί που συμβάλλουν στην εμφάνισή του είναι η ευαισθησία στο φως, τα επίπεδα σεροτονίνης και οι δυσλειτουργίες των νευροδιαβιβαστών. Έτσι θεωρείται ότι η εποχιακή συναισθηματική διαταραχή είναι μια σύνθετη πάθηση που επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες [12]. Επιπλέον ψυχολογικοί μηχανισμοί όπως η ευπάθεια στο άγχος, μπορεί να ενοχοποιούνται. 

Οι ασθενείς παρουσιάζουν κάποια μορφή κατάθλιψης και όταν αυτή υπάρχει πρέπει να επιβεβαιώνεται ότι σχετίζεται με την εποχή. Η κόπωση είναι ένα από τα συμπτώματα που εμφανίζονται στη διαταραχή αυτή. Επίσης, μπορεί να εμφανιστούν προβλήματα μνήμης και συγκέντρωσης, μυϊκοί και αρθρικοί πόνοι, και διατροφικά προβλήματα [13]. 

Βιβλιογραφία

_____

  1. Pavlakis et al. Burnout syndrome in Cypriot physiotherapists: a national survey. BMC Health Services Research 2010;10:63.

  2. Poncet et al. Burnout Syndrome in Critical Care Nursing Staff. Am J Respir Crit Care Med 2007;175:98–704.

  3. Huarng. Burnout Syndrome among Information System Professionals, Information Systems Management 2001;18(2):15-20.

  4. Price and Murphy. Staff burnout in the perspective of grief theory. Death Educ. 1984;8(1):47-58.

  5. Ramirez et al. Mental health of hospital consultants: the effects of stress and satisfaction at work. Lancet 1996;16(347)(9003):724-8.

  6. Betoret. Stressors, Self-Efficacy, Coping Resources, and Burnout among Secondary School Teachers in Spain. Educational Psychology 200;26(4):519–539. 

  7. Appleton. Perfectionism and Athlete Burnout in Junior Elite Athletes: The Mediating Role of Motivation Regulations. Journal of Clinical Sport Psychology 2012:6:129-145.

  8. Gustafsson et al. A qualitative analysis of burnout in elite Swedish athletes. Psychology of Sport and Exercise 2008;9:800–816.

  9. Mackinnon. Overtraining effects on immunity and performance in athletes. Immunology and Cell Biology 2000;78:502–509.

  10. Derman et al. The ‘worn-out athlete’: A clinical approach to chronic fatigue in athletes, Journal of Sports Sciences 1997;15:3, 341-351.

  11. Rohan et al. Biological and psychological mechanisms of seasonal affective disorder: a review and integration. Curr Psychiatry Rev. 2009;5(1):37-47.

  12. Kurlansik and Ibay. Seasonal Affective Disorder. Am Fam Physician 2012;86(11):1037-1041. 

  13. Terman et al. Chronic Fatigue Syndrome and Seasonal Affective Disorder: Comorbidity, Diagnostic Overlap, and Implications for Treatment. Am J Med. 1998;105(3A):115S–124S.

Copyright © 2016 by Christina Michailidou. All rights reserved.